Митрополит Маниски Хризостом
Она по што пророкот Исаија особено се одликува меѓу другите пророци, се пред сè неговите многубројни и мошне јасни христолошки пророштва. Особено го претскажал раѓањето на Христос од Дева, како и името Емануил. Имено, Исаија вели: „Ете, Девојка ќе зачне и ќе роди Син, и ќе Му го дадат името Емануил“ (Ис. 7, 14). А тоа го кажува за да ја објави Неговата божественост. Тоа Дете нема да биде обичен, „прост“ човек, туку, како што пророкува Исаија: „Ангел на Великиот Совет, Чудесен Советник, Бог силен, Властодржец, Кнез на мирот, Отец на идниот век“ (Ис. 9, 6).
Значи, освен името Емануил, кое пророкот Исаија го спомнува за Христос, тој зборува и за други имиња. Секое од тие имиња се однесува на природата и власта на Христос — и сето тоа 800 години пред Неговото Божествено Раѓање.
Но, великиот Исаија ја пророкува и нежната особина на Добриот Пастир. Го претставува Христос како Пастир Кој доаѓа и го припитомува волкот заедно со јагнињата, а со тоа символично го означува омекнувањето и просветлувањето на луѓето и народите. Многу сликовито пишува: „Тогаш волкот ќе живее со јагнето, леопардот ќе лежи со јарето; теле, лавче и вол ќе бидат заедно, и мало Дете ќе ги води. Крава и мечка заедно ќе пасат“ (Ис. 11, 6–7). Тоа Дете, Христос, како Добар Пастир, по излегувањето на Своето спасително дело, ќе ги каже возвишените зборови: „Јас сум добриот Пастир. Добриот Пастир ја полага душата Своја за овците“ (Јн. 10, 11).
Понатаму, пророкот Исаија Го гледа Христос како ги зема врз Себе и ги носи „нашите гревови“. Иако ние „постапивме нечестиво, излажавме и се оддалечивме од нашиот Бог“ (Ис. 59, 13), сепак, Он, Синот и Логос Божји, Христос, „ги носи нашите гревови и страда за нас“ (Ис. 53, 4). Ќе пророкува со овие зборови: „Грбот Свој го дадов на бичување, а образите Свои на удирање; лицето Свое не го одвратив од срам и плукање“ (Ис. 50, 6). И понатаму: „Како овца беше одведен на колење, и како што јагнето пред оној што го стриже е безгласно, така и Он не ја отвора устата Своја“ (Ис. 53, 7), и: „Се зема од земјата животот Негов; поради беззаконијата на Мојот народ беше одведен во смрт“ (Ис. 53, 8). Но токму таа смрт на Голгота, на Крстот, е целокупното искупително дело на Христос за човечкиот род.
*
Особено значајно е видението што го видел пророкот кога Бог му ја доверил светата мисија на пророштвото. Поточно, пророкот Исаија гледа и слуша што се случува на небесниот жртвеник. Секако, тој длабоко се чувствува грешен и недостоен да Го славослови и воспева Бога како што тоа го прават ангелите, затоа што неговите усни се нечисти поради многуте негови гревови.
Но пророкот Го видел Господа и Бога. Тој вели: „Тогаш долета кон мене еден од серафимите, а во раката имаше разгорен јаглен, што го зеде со клешти од жртвеникот; се допре до устата моја и рече: Еве, ова се допре до усните твои, и ќе ги одземе беззаконијата твои, и ќе ги очисти гревовите твои. И го чув гласот на Господа, Кој велеше: Кого да испратам и кој ќе појде кај овој народ? А јас реков: Еве ме мене, испрати ме мене. И рече: Оди“ (Ис. 6, 6–9).
Тука јасно ја гледаме мисијата на пророкот — да му проповеда покајание на народот. Но истовремено се открива и праобраз на Пресвета Богородица. Клештите ја символизираат Богородица, а јагленот што гори го символизира огнот на Христовата божественост. Значи, Богородица е таинствената клешта, која во својата утроба Го зачна јагленот на божеството — Синот и Логосот Божји.
Токму тоа мошне точно го кажува осмото величание од празникот Сретение Господово, во трети глас: „Ти, Маријо, си таинствената клешта, која Го зачна во утробата јагленот Христос“. Исто така, еден тропар од петтата песна на празникот Сретение вели многу карактеристично: „Исаија се очисти, откако го прими јагленот од серафимот; а Старецот ѝ воскликнуваше на Богомајката: Ти, како со клешта, со рацете ме просветлуваш, давајќи ми Го Оној Кого Го носиш — Владетелот на невечерната светлина и на мирот“.
Овде Симеон ѝ вели на Богородица: Исаија, кога од раката на ангелот серафим го прими на своите усни разгорениот јаглен од Божјиот жртвеник, се очисти од своите гревови. А Ти сега, кога ми Го даваш да Го примам во прегратките Оној Кого Го носиш, ме просветлуваш, како да си онаа клешта преку која ангелот му го даде разгорениот јаглен на пророкот. Зашто Ти не ми принесуваш јаглен, туку Бога — „Владетелот на невечерната светлина и на мирот“.
*
„Јагленот“, според толкувањето, е Телото и Крвта Христови. Тој има, така да се каже, две својства: очистително и осветувачко. Односно, Светата Причест ги гори нечестивите, а ги осветува оние што се каат.
Во Последованието пред Света Причест постојат овие мошне значајни стихови: „Човеку, ужасни се гледајќи ја обожителната Крв, зашто таа е јаглен што ги гори недостојните. Телото Божјо ме обожува и ме храни; го обожува духот, а умот чудесно го храни“.
Потоа, мошне карактеристични се зборовите што ги кажуваат свештениците кога се причестуваат: „Ова се допре до усните мои, и ќе ги одземе беззаконијата мои, и ќе ги очисти гревовите мои“. А потоа свештеникот, како друг серафим, преку лажичката им го предава на верните божествениот јаглен — Христос, Телото и Крвта Христови, за простување на гревовите и за живот вечен.
Затоа и повикот гласи: „Со страв Божји, вера и љубов“. Првиот збор е „со страв Божји“, а потоа следуваат верата и љубовта. Апостол Павле особено ќе настојува на заповедта: „Човекот нека се испитува себеси“. Односно: „Но човекот нека се испитува себеси, па така нека јаде од овој леб и нека пие од оваа чаша“ (1.Кор. 11,28).
Светата Причест е јаглен, разгорен јаглен. Таа е „оган што изгорува“. Таа е оган. Апостолот на народите повторно вели: „Затоа, кој недостојно ќе јаде од овој леб или ќе пие од чашата Господова, виновен ќе биде за Телото и Крвта Господови… Зашто, кој јаде и пие недостојно, тој јаде и пие осуда за себе, бидејќи не го разликува Телото Господово. Затоа меѓу вас има многу слаби и болни, а доста и умираат“ (1.Кор. 11,27–30).
Свети Јован Златоуст, „тајноводителот на Божествената Евхаристија“, во врска со ова нагласува: „Но, бидејќи ја спомнав оваа Жртва, сакам да ви кажам неколку зборови вам, посветените во Таинството; мали според обемот, но големи според силата и ползата. Зашто зборовите што ќе бидат кажани не се наши, туку се зборови на Божествениот Дух. Кои се тие? Многумина се причестуваат со оваа Жртва еднаш годишно, други двапати, а трети повеќе пати. Овој збор се однесува на сите нас — не само на оние што се овде, туку и на оние што живеат во пустината. Зашто и тие се причестуваат еднаш годишно, а понекогаш и еднаш на две години. Што тогаш? Кого да го пофалиме? Оние што се причестуваат еднаш? Оние што се причестуваат многупати? Оние што се причестуваат ретко? Ниту оние што се причестуваат еднаш, ниту оние што се причестуваат многупати, ниту оние што се причестуваат ретко, туку оние што се причестуваат со чиста совест, со чисто срце и со беспрекорен живот. Таквите нека пристапуваат секогаш; а оние што не се такви — да не пристапуваат ниту еднаш. Зошто? Затоа што за себе примаат осуда, пресуда, казна и мака“ (ЕПЕ, 25, Толкување на Посланието до Евреите, беседа XVII, стр. 39).
И завршува мошне карактеристично: „Затоа и свештеникот тогаш возгласува и ги повикува светите, и со тие зборови ги изобличува сите, за никој да не пристапи неподготвен. Зашто, како што во она стадо во кое има многу здрави овци, но и многу покриени со краста, треба болните да се одделат од здравите, така и во Црквата, бидејќи едни овци се здрави, а други страдаат од некоја болест, со овие зборови ги одделува едните од другите. Свештеникот го пушта да одекне насекаде тој страшен повик, повикувајќи ги и привлекувајќи ги верните“ (исто, стр. 41).
Без духовна подготовка и душевно „испитување“, односно без покајание и барање на Божјата милост, никогаш да не пристапуваме кон таинствениот јаглен, кој ги изгорува недостојните. Апостолот пишува: „Какво заедништво има правдата со беззаконието? Или каква заедница има светлината со темнината? Каква согласност има Христос со Велијар?“ (2.Кор. 6,14–15).
Како ќе Му пристапи на Светиот и Пресветиот оној што е потонат во беззаконие? Како ќе ја измеша смрдеата на своите страсти со небесното миро на светата Жртва?
Затоа, потребно е големо внимание како пристапуваме кон Светата Причест. Ниту да се оддалечуваме од неа, ниту да пристапуваме без соодветна подготовка.
*
Кај пророкот Исаија има и други пророштва, кои повторно го праобразуваат ликот на Пресвета Богородица, како што се престолот на божеството и неговите зборови за нејзината девственост.
Најнапред, пророкот го гледа престолот на божеството на Господа и вели: Господ доаѓа „седнат на висок и возвишен престол“ (Ис. 6, 1), и седнат „на лесен облак“ (Ис. 19, 1). Во двете пророштва имаме мошне јасен праобраз на Пресвета Богородица. Високиот и возвишен престол, како и лесниот облак на кој седи Исус Христос, е Богородица, која му послужи на таинството на божественото воплотување.
И химните на Црквата, впрочем, се мошне карактеристични во ова. Во Божествената Литургија на свети Василиј Велики се пее: „За Тебе се радува, Благодатна… зашто Твојата матка ја направи престол, а Твојата утроба ја направи поширока од небесата“. Ова пророштво го спомнува и химнографот на Канонот на Акатистот, пишувајќи: „Оној што во слава седи на престолот на божеството, на лесен облак дојде — пребожествениот Исус…“. Исто така, химнографот на Канонот на Рождеството Христово вели: „Таинство чудно и преславно гледам: пештерата — небо, Дева — херувимски престол, јаслите — место…“.
Факт е дека отците на Црквата прекрасно ја согледуваат оваа врска меѓу христологијата и личноста на Пресвета Богородица. Повикувајќи се на пророкот Исаија (26, 18), свети Григориј Палама пишува: „Ако и ние, заедно со другите добродетели, истрајуваме и во молитвите, престојувајќи разумно во храмот Божји, ќе ја најдеме во себе сокриена чистотата на срцето, која Го прима и ни Го јавува Бога. Токму неа, и расположението на душата кон Бога што произлегува од неа, Исаија ја нарекува спасоносен дух во утробата, велејќи Му: Поради стравот од Тебе, Господи, зачнавме во утроба, боледувавме и го родивме духот на Твоето спасение, што го породивме на земјата“ (Беседа XLII, За Рождеството на Богородица, 9, изд. С. Икономос, Атина 1864, стр. 15).
А свети Симеон Нов Богослов, толкувајќи го истото место од пророкот — „зачнавме во утроба…“ — пишува дека Богородица, „раѓајќи Го во Божествениот Дух Логосот на познанието Божјо, секогаш во нашите срца го извршува таинството на обновувањето на човечките души и заедницата и соединувањето со Бог Логосот, на што укажува и божественото слово“ (Симеон Нов Богослов, од неговите Етички слова, Слово I, 10, изд. S.C. 122, 258).
Една посебна точка, на која сме должни да обрнеме внимание, е нагласувањето на пророкот за причината на страдањата, маките и тагата кај луѓето. Пророкот вели: „Земјата се оскверни поради жителите свои, зашто го престапија законот, ги изменија заповедите, го нарушија вечниот завет; затоа проклетство ја јаде земјата, зашто згрешија оние што живеат на неа“ (Ис. 24, 5–6).
Со други зборови, пророкот согледува дека изворната причина за човечката жалост е моралниот пад. Човекот посака да оди без Бога, без исполнување на Неговите заповеди, без Божјиот закон, со затворено Евангелие. Не Го почитува Бога и постојано греши. Но Бог се грижи, воспитува, и иако има страдања, сепак „има надеж за побожниот“ (Ис. 24, 16).
И доаѓаме до последните глави од неговата книга, каде што пророкот Исаија зборува за љубовта и правдата Божја — за Бога, Кој го создава „новиот Сион“, односно Црквата. Тој вели: „Светли се, светли се, нов Ерусалиме, зашто славата Господова изгреа над тебе“ (Ис. 60, 1). Сесветлата слава Господова изгреа радосно. Зрачи и просветлува. Христос му ја подари на светот победата над смртта, па затоа овој стих како химна се пее на Пасха. Веќе е прогонета темнината на нечестието и прелеста, и дојде светлината на спасението. И таа светлина ќе дојде во целата вселена.
Ќе дојде преку светата Црква, „насад Господов за слава“, и тогаш „ќе се наречете свештеници Господови, служители Божји“, и „ќе ги изградат вековните пустоши“. Ќе дојде убавината и славата на „новиот Ерусалим“. А верните, во просторот на Црквата, ќе имаат сигурност и радост: „Еве, Јас го правам Ерусалим радост, и народот Мој — веселба“ (Ис. 65, 18).
Превод од грчки јазик: Свештеник Јани Мулев
Православна светлина бр. 79