Отец Константин Некула
Колебањето пред бракот, иако љубената личност е веќе присутна, честопати произлегува од психолошката и духовната неспособност да се прифати другиот таков каков што е. Во својот ум создаваме идоли и претстави обликувани според нашите себични желби, а одбиваме да навлеземе во тајната на љубовта, која пред сѐ подразбира откажување од себеси.
Христијанската љубов не служи за задоволување на самољубивите желби, туку претставува непрестаен подвиг — отсекување на сопствената волја за да му направиме место на другиот во срцето. Тоа е подвиг на смирението што им недостига на многумина од „неодлучните“.
Отец Константин Некула објаснува како недостигот од реално согледување и одбивањето на жртвата доведуваат до неуспех во односите:
„Во Црквата постојат толку многу здраворазумни нешта што веќе не ги забележуваме. Кога не наоѓаме исполнување во љубовта со другиот, тоа се случува затоа што сме посакувале одреден љубен човек кого психолошки сме го создале во својот ум.
И сѐ додека не научиме да се откажеме од нешто заради другиот, ќе останеме како покиснати на дождот! Бракот не е диктатура на едниот над другиот! Тој е заедничко распнување на Крстот.
Не се покажало дека сте еден за друг? Господ нека помогне! Ако не дојде Убавиот принц на бел коњ, тогаш останете така во светот“.
Ова „заедничко распнување“ не е нездраво страдање, туку царски пат кон Воскресението. Во бракот себичноста треба да умре за да се роди единството. Ако го чекаме „Убавиот принц“ што совршено ќе одговара на списокот со нашите барања, ризикуваме животот да помине покрај нас.
Духовното решение е или да го прифатиме крстот на бракот со сите негови несовршености, или да го прифатиме самувањето во светот — но без да паднеме во очајание и заблуди.
Едното Евангелие и испразнувањето од себеси заради стекнување на Светиот Дух
Постои вообичаено искушение христијанскиот живот да се дели според брачната состојба, како да постои едно спасение за луѓето во брак, а друго за монасите. Но Христовите заповеди се апсолутни и се однесуваат на сите. Без оглед на тоа каде живееме, целта на нашиот живот останува иста: стекнувањето на Светиот Дух.
Ваквиот поглед нѐ ослободува од вознемиреноста дали сме ја избрале „правилната“ животна состојба, пренесувајќи го вниманието врз квалитетот на внатрешниот живот и очистувањето на срцето.
Отецот вака ги сумира единството на христијанскиот повик и суштината на евангелското блаженство:
„Обидете се вака да го исполнувате Евангелието. Евангелието не е поделено на оддел за венчани, оддел за невенчани и оддел за монаси! Тоа е исто — едно е за сите.
А првото блаженство гласи: ,Блажени се бедните по дух!‘ Тоа се луѓето што се празнат од сопствениот дух и се исполнуваат со Божјиот Дух.
На крајот, токму тоа значи духовниот живот: да се испразниш од себеси за да се исполниш со Бога. Кога ќе се испразниш од себеси и ќе се исполниш со Бога, веќе не е ни важно каков си: венчан, невенчан, монах… Зашто Го имаш Бога, а кога Го имаш Бога, го имаш сето она што го претставува целиот свет!“
Во овој духовен контекст, да се биде „беден по дух“ значи човекот повеќе да не биде исполнет со сопствените мислења, стравови и непроменливи планови. Тоа е состојба на кеноза, на испразнување од себеси, која ѝ дозволува на благодатта да го исполни целото битие.
Кога човекот е исполнет со Бога, самувањето повеќе не е товар, а бракот повеќе не е прибежиште. И двете стануваат пространства низ кои дејствува Божјата љубов. Драмата на современиот човек е во тоа што се обидува внатрешната празнина да ја исполни со врски или со барање општествено одобрување, наместо со Христос.
Нашите вознемирувања, вклучувајќи ги и оние што се појавуваат ноќе, не се само медицински или психолошки проблеми. Тие можат да бидат и симптоми на ум што не се успокојува во Бога. Помислите што не ги препознаваме и не ги пречистуваме преку молитвата стануваат извори на очајание, прекинувајќи ја нашата врска со длабоката смисла на постоењето.
Предупредувањето на отецот за опасноста умот да им се препушти на мрачните помисли е јасно:
„Погледнете какви трагедии живееме! Навечер легнуваме и размислуваме:
,Дали ќе беше подобро ако бев со…?‘
Потоа човекот вели:
,Отче, страдам од несоница!‘
Не страда од несоница, туку од помисли. Помислите го водат кон очајание, а очајанието е грев против Светиот Дух. Зошто? Затоа што те оддалечува од вистинската смисла на твојот живот“.
Чувањето на сетилата и расудувањето при изборот на животниот пат
Многу млади, но и повозрасни луѓе, размислуваат за безбрачен живот не поради вистински повик, туку поради удобност или страв од одговорноста. Тие бараат благослов за состојба за која не се подготвени подвижнички да ја носат.
Безбрачноста во светот не е само отсуство на сопружник, туку бара непрестајна духовна трезвеност. Човекот не може да тврди дека живее во чистота ако ги храни своите сетила со слики и доживувања што ги разгоруваат страстите. Тоа е облик на духовно лицемерие што неизбежно води кон падови.
Со голема отвореност отец Константин Некула ја опишува неспојливоста меѓу неуредниот живот на сетилата и желбата да се живее во девственост:
„Доаѓа некој и ми вели:
,Отче, знаете, размислував да останам неженет!‘’
,Добро, брате! Господ нека ти помогне, ако можеш!…‘
,Не, отче, вие треба да ме охрабрите и да ми кажете дека можам…‘
,Како да ти кажам дека можеш? Погледни како ти шараат очите во главата, како топчиња на билијард! Кога ќе видиш девојка, веднаш ти се пали светилката! Зошто доаѓаш кај мене со вакви приказни?!…‘
Можеш да останеш неженет во светот ако се воспитуваш за тоа. Ако ги избегнуваш искушенијата и оние пријателства што се донекаде сексуализирани. Ако не го вклучуваш телевизорот за да ги гледаш сите тие глупости, ако не пиеш алкохол, ако се држиш настрана и ако не се превозбудуваш со кафе.
Треба да внимаваш на сите овие нешта — што јадеш, што пиеш, што читаш и што гледаш“.
Овој строг начин на живот не е бесмислено лишување, туку неопходна духовна хигиена. Умот што постојано е напаѓан од визуелни и сетилни дразби не може да го зачува спокојот потребен за молитвата, ниту чистотата потребна за безбрачниот живот.
Искушението не е секогаш непосреден напад од ѓаволот. Честопати тоа е природна последица од нашето невнимание. Човек доброволно да се изложува на нечистотија, а потоа да се жали на искушенијата, според зборовите на отецот, е доказ за глупавост, а не за духовна борба.
„Кога цела ноќ седиш пред телевизорот и ги гледаш сите тие кодирани програми, а потоа доаѓаш кај свештеникот и велиш:
,Оче, знаете, имав искушение‘.
,Не си имал никакво искушение. Глупав си! Твоето искушение е тоа што си глупав! Зар не разбираш дека, ако ги гледаш сите тие гадости, тие почнуваат да си играат со твојот ум, а оттаму се нарушува целиот твој систем?‘“
На крајот, без оглед на избраниот пат, најважно е да најдеме духовник што ќе ни помогне правилно да ја насочиме својата волја. Бракот, далеку од тоа да биде пониска духовна состојба, богословски се вреднува како облик на прифатена целомудреност — преку верноста и насочувањето на љубовната сила кон една личност.
Оваа единствена насока го преобразува природниот телесен однос во тајна на единството, осветувајќи го семејниот живот.
„Мојот совет е да се обидете да најдете духовник со кого правилно ќе ја насочите својата волја. Можеби вашиот пат е да останете во светот. Господ нека ви помогне!
Се радувам за сите луѓе што успеваат до крај да го исполнат својот повик. Треба да знаете дека и бракот е еден вид девственост. Постои девственост пред бракот и девственост по стапувањето во брак.
Во што е проблемот? Зар по венчавката можеш да легнеш со која било жена на светот? Значи, твојот телесен однос одеднаш добива само една насока.
Тоа е девственоста: насочување на дарот што Бог ти го дал кон една личност. Но не земајте врз себе благодатни дарови што не можете да ги носите!“
Отец Константин Некула, „Предизвиците на улицата“, издавачка куќа „Агнос“, Сибиу, 2006 година.
Превод од англиски јазик: Свештеник Јани Мулев