Митрополит Сава Испер
Кон крајот на минатиот век, во Грција — особено во Атина — се разви жива расправа околу тоа што треба да носи свештеникот надвор од богослужбите: традиционалното расо или свештеничко одело. Се раскажува дека во тој период свети Паисиј Светогорец примал многу посетители кои го прашувале за неговото мислење по ова прашање. Откако прашањата зачестиле, светителот ги отстранил сите лисја од едната од двете маслинови дрвја во дворот на својата испосница. Потоа, на прашањето одговарал вака: „Погледнете ги овие две маслинови дрвја и кажете ми: кое е поубаво?“
Започнувам со оваа приказна за накратко да проговорам за една појава која станува сè почеста во нашата Архиепископија. Многу свештеници почнаа да го напуштаат свештеничкото одело и да се враќаат кон традиционалната свештеничка облека, заедно со долга коса и брада. Овој развој заслужува внимателно проучување и анализа на факторите што придонеле за него. Како митрополит на оваа Архиепископија, иако лично го претпочитам расото со уредно потстрижена, умерена брада — можеби во друга прилика ќе ги објаснам причините за тоа — јас не наметнав одреден стил на надворешен изглед на свештенството. И понатаму ова прашање го оставам на историјата и совеста на секој свештеник, земајќи ги предвид стварностите на американското општество, историјата на нашата Архиепископија и промените што се случија во изминатите дваесет години. Облеката не го осветува човекот, но има улога во изразувањето на тоа кој е тој и на службата што ја извршува.
Но, бидејќи почнаа да се појавуваат крајности кај двата обрасци, потребен е збор на појаснување и насока.
Традиционално, облеката на свештеникот надвор од богослужбите се состоела од расо, односно подрасник, горно расо (exorasso) и капа — камилавка. Како што се менувале животните навики, градовите се ширеле, движењето станувало сè поинтензивно, а пастирските одговорности сè поразновидни, многу свештеници почнале при вообичаени патувања и неформални посети да носат само расо. Во исто време, горното расо останало неопходно и се употребувало секогаш кога свештеникот влегувал во храм или манастир, бидејќи тоа е основната облека на неговиот свештенички изглед. Во архиепископиите во дијаспората, пак, свештеничкото одело станало правило. Во текот на 1970-тите години, практичните причини навеле многу свештеници да ја скратат косата и брадата. Друг фактор што придонел за тоа било и тоа што некои клирици, од разни причини што се надвор од опсегот на овој текст, започнале да работат световни професии.
Во тој период се појавија две проблематични тенденции. Првата беше претерано олабавување на стандардите. Некои свештеници престанаа да носат дури и свештеничко одело и почнаа да се облекуваат во каква било секојдневна облека што им била најудобна, до таа мера што веќе не се разликувале од другите. Надворешниот изглед го одразува внатрешното расположение. Надворешното однесување го открива она што е внатре. Некои клирици го изгубија чувството за достоинство и заборавија дека се посветени на служење на Бога дваесет и четири часа дневно.
Втората тенденција започна по 1990-тите години, како реакција против духот на секуларизацијата што доминираше во многу црковни кругови во втората половина на дваесеттиот век. Еден видлив израз на оваа реакција беше враќањето кон долга коса и брада и отфрлањето на свештеничкото одело. Некои отидоа дотаму што тврдеа дека свештениците кои не го задржуваат традиционалниот изглед на некаков начин немаат благодат на Светите Тајни. Овој опасен начин на размислување мора да се препознае и да се третира со трпение, расудување и мир.
Ова прашање има посебна димензија во нашата Архиепископија. Многу преобратеници беа привлечени кон Православната Црква токму поради модернизацијата што ја прифатија нивните поранешни цркви, како и поради либералните струења што следуваа — развој кој далеку го надмина она што го замислувале оние што во 1960-тите години го започнаа движењето „Црква за нашиот свет“. Колку посилно секуларизацијата се пројавува во Црквата, толку посилно традиционализмот се јавува како одговор. Тоа е начело што ретко потфрла.
На еден ручек, еден новоракоположен епископ го прашал ѓаконот на еден познат митрополит — прочуен низ целиот свет по својата духовна длабочина и богословски дела — колку комплети богослужбени одежди поседува неговиот постар митрополит. Митрополитот му одговорил на својот ѓакон и рекол: „Кажи му дека не се занимавам со богословието на платната“. Неговиот одговор бил остар, но не поостар од безначајноста на прашањето. Лично знам колку внимателно овој старец ја служеше Литургијата и колку длабоко се грижеше и за нејзината надворешна убавина и за нејзината внатрешна смисла. Но, тој сакаше да му даде поука на младиот епископ: сосредоточи се на длабочината и суштината и избегнувај да се преокупираш со надворешноста и богослужбената раскошност.
Затоа ги повикувам нашите свештеници секогаш да „одат подлабоко“ во сè.
Важно е облеката на свештеникот да биде во согласност со преданијата на Црквата и со насоките што се следат во нашата Архиепископија. На свештениците од нашата Архиепископија им дозволувам да следат еден од двата стила во својот надворешен изглед: традиционалната облека или свештеничкото одело. Тоа е прашање поврзано со нивната духовна совест и со насоката на нивниот духовен живот. Затоа, не ги принудувам да постапуваат против својата совест. Она што го барам е достоинствен изглед и беспрекорна чистота. Свештеникот не треба да се облекува нападно, следејќи ги најновите модни трендови. Напротив, неговиот изглед треба да биде соодветен, чист и уреден. Оние што носат свештеничко одело треба да избегнуваат претерана елеганција и не треба да го заменуваат со секојдневна лежерна облека. Исто така, свештениците што го следат традиционалниот стил не треба да дозволат нивната коса и брада да станат претерано долги, неуредни или непотстрижени. Тие треба да изгледаат уредно и достоинствено. Парохискиот свештеник не е монах затворен во својот манастир. Тој е оженет човек, одговорен за својата сопруга и за своите деца, а неговата свештеничка служба го повикува да ги придружува своите парохијани во секоја животна околност. И едните и другите треба особено да внимаваат на личната хигиена, особено ако служат во влажни, топли и крајбрежни области.
Отците на Црквата нè учат дека добродетелта се наоѓа во умереноста. Таа е „среден пат меѓу две крајности“. Дарежливоста, на пример, стои меѓу расипништвото и скржавоста. Храброста се наоѓа меѓу непромисленоста и кукавичлукот. Истото начело важи и овде. Изгледот на свештеникот не треба да биде ниту претерано дотеран, ниту претерано запуштен. Дури е препорачливо да се користи мала количина суптилен, ненаметлив мирис. Да бидеме достоинствени и внатрешно и надворешно — и по форма и по суштина, и по изглед и по битие. Така ќе можеме да ја исполнуваме нашата служба со побожност и благоговение, внимавајќи пред сè таа да Му биде угодна на Бога.
Превод од англиски јазик:
Свештеник Јани Мулев