Јеромонах Серапион Симонопетриски (+2019)
„Ми ги покажа патиштата на животот; ќе ме исполниш со радост пред лицето Твое…“
Псалм 15,11
Старецот архимандрит Емилијан, во светот Александар Вафидис, беше игумен на Светиот манастир Симонопетра од 1973 до 2000 година. Роден е во Никеја, Пиреја, во 1934 година, од побожни родители, а неговото потекло имало малоазиски корени.
Неговата баба по татко, Евдоксија, била од Константинопол, а неговиот дедо Александар потекнувал од Силиврија во Тракија и учел во прочуената Богословска школа на Халки. Во 1906 година се преселиле во Симантра, во благословената земја Кападокија, каде што служеле како народни учители за потребите на грчкиот народ. Во Грција дошле по малоазиската катастрофа и размената на населението.
Иако биле во брак, живееле како монаси, бдеејќи и молејќи се. Карактеристично е тоа што бабата се упокоила како монахиња со името Евтаксија, а неговата мајка како монахиња Емилијана.
Старецот од дедо му ги наследил неговите духовни и телесни дарови, а од баба му — неизбришливи духовни доживувања. Уште од детството во себе го носел копнежот за посветување и се предавал на изучување на Евангелието и на многу светоотечки книги, како и на непрестајната Исусова молитва, од каде што црпел вистински одговори и божествени вдахновенија за патот на својот живот.
Основното образование го стекнал во Симантра, Халкидики, каде што се населила неговата баба, а средното во Никеја, Пиреја, каде што живееле неговите родители, секогаш со одличен успех. Студиите ги продолжил на Атинскиот универзитет, најпрво на Правниот факултет две години, а потоа на Богословскиот факултет, за да добие образование соодветно на стремежите на неговата душа.
За време на универзитетските студии, заедно со група истомислени пријатели уште од гимназиските години, развил значајна дејност, организирајќи катихетски часови, предавања и други настани, каде што се пројавиле неговите душевни, духовни, водачки и организациски дарови.
Кога ги завршил студиите, поради воспитувањето и насоката што се давале во тоа време, размислувал за свештенство, со подалечна цел — надворешна мисија. Сепак, проценил дека би било подобро подготовката за таа цел да ја започне во манастир. Тогаш му се обратил на митрополитот Трикиски и Стагонски Дионисиј, кој штотуку ги презел своите пастирски должности и имал углед на епископ љубител на монаштвото.
Монашкиот постриг на старец Емилијан
Во Трикала дошол во 1960 година и му ги доверил своите лични работи на архиерејот, кој на 9 декември 1960 година го замонашил со името Емилијан. Како монах бил запишан во монашкиот список на Светиот манастир „Свети Висарион“ во Дусико.
На 11 истиот месец, Неговото Високопреосвештенство го ракоположил за ѓакон во Светиот храм „Света Параскева“ во Трикала, а потоа го испратил во разни манастири на Метеорите, кои тогаш минувале низ период на недостиг од монаси, сè додека не го ракоположил за свештеник во Светиот манастир Витума, на празникот Успение на Пресвета Богородица, во 1961 година.
По ракополагањето за презвитер, се населил во Светиот манастир „Свети Висарион“ во Дусико, каде што останал четири месеци, до декември истата година. На тоа пусто и осамено место живеел во целосна изолација и тихување, со болка и усрдност Го барал Бога, „Оној што избавува од бура и малодушност“.
Господ, по Својата промисла, ги услишал неговите таинствени повици, му се јавил на Својот слуга и, преобразувајќи го неговото битие во светлина, му ги открил „патиштата на животот“.
Оттогаш, со сиот свој копнеж и сите свои сили, се свртел кон монашкиот живот и, преку неговите преостанати остатоци, со ненадминлива храброст и крилеста надеж ја созерцувал неговата обнова и преродба.
Игумен на Големиот Метеор и неговата многустрана дејност во Митрополијата Трикиска
На крајот од 1961 година, бидејќи и митрополитот Трикиски го имал истиот копнеж за монашкиот живот, го повикал од Дусико и го поставил за игумен во Светиот манастир „Преображение“ на Големиот Метеор. Таму, на почетокот сам, и покрај секогаш кревкото здравје, крепејќи се себеси со великодушно трпение, неуморно го негувал подвижничкиот, таинствениот и светотаинскиот живот. Бдеел, непрестајно се молел и се предавал на најдлабоко и постојано изучување на светоотечки, подвижнички и црковни дела. Со ненаситна жед барал, наоѓал и го истражувал секој текст што се однесувал на устројството и функционирањето на православното монаштво, особено на општежителното, продлабочувајќи се во монашките устави на Православната Источна Црква и во типиците на прочуените древни манастири.
Иако неговиот начин на живот бил чисто подвижнички, на 1 јануари 1962 година митрополитот му го дал достоинството архимандрит и му ја доверил службата на проповед, исповед и воспитување на младината во својата епархија, поставувајќи го за настојател во богородичниот храм „Богородица – Света Посета“ во Трикала. Мирен, секогаш благодатен и пристапен, свештен и достоинствен, служел речиси секојдневно оттогаш па сè до својата болест; живеел и се оживотворувал од Лебот на животот. „Носејќи Го Бога во својата внатрешност и блескајќи со божествени молњи“, излегувал од своите пештери како светилник што гори и им свети на верните, пленувајќи го Божјиот народ со своите духоносни проповеди и утврдувајќи го „во секоја мудрост и духовно разбирање“.
Во исповедалниците го опкружувало мноштво млади луѓе и деца, заради кои несебично принесувал труд, време, солзи, молитва, „па дури и сопствената душа“. Оттогаш започнува нов период во животот на почитуваниот старец. Тој повеќе не е сам; станува „отец“ на многу „синови и ќерки Божји“, живее и чувствува како вистински апостол. Неговиот живот е посветен на неговите чеда со целосна слобода, без никогаш, до крајот, да очекува ниту најмала возвратност или одговор. Од тоа мноштво, неколкумина размислувале за монашки живот и, со текот на времето, се создало првото јадро на братството на манастирот на Метеорите, додека други се насочиле кон свештеничкиот чин или кон семеен живот; сите, пак, биле како една поширока духовна фамилија со манастирот како свој центар.
Во 1963 година во Големиот Метеор се населиле првите двајца монаси, а од учебната 1965–66 година една група гимназиски ученици веќе живееле покрај него како искушеници. На 6 август 1966 година неговиот старец, митрополитот Дионисиј, го замонашил во голема схима. Животот на Метеорите и патот на неговото младо, но харизматично чедо, очигледно го радувале срцето на Високопреосвештениот и го исполнувале со добри надежи.
На почетокот од основањето на монашкиот живот на Метеорите, тој се советувал и воспоставил духовни врски со современи свети личности: Атанасиј Хамакиотис, папа-Димитриј Гагастатис, Амфилохиј Патмоски, Филотеј Зервакос, Симон Арванитис, Дамаскин Катракулис. Во истиот период се поврзал и со истакнатите денешни српски архиереи, тогаш студенти на Атинскиот универзитет, духовни чеда на светиот старец и столб на Српската Црква, блаженоупокоениот отец Јустин Поповиќ, кого подоцна ќе го посети во Србија во 1976 година, веќе како игумен на Светиот манастир Симонопетра.
Во истото време старецот ги започнал и своите поклонички патувања на Света Гора, за да собере богатство од духовното искуство. Тогаш се запознал со незаборавниот старец Пајсиј и, стигнувајќи сè до крајните предели на Атос, го сретнал големиот подвижник на послушанието, отец Ефрем Катунакиски. Оттогаш меѓу двајцата мажи се развила посебна духовна врска, за која преподобниот папа-Ефрем често велел: „Го најдов мојот изгубен старец, еден друг старец Јосиф, златоустиот и почитуван старец Емилијан“.
Во 1968 година, со монашењето на тогаш младите послушници, го оформил своето братство на Метеорите и, со длабока промисленост — или подобро, со прозорливост — ги поставил темелите на општежителниот живот. Со својот прозорлив поглед, уште од самиот почеток го избрал и го претпочтал како свој наследник тогашниот гимназиски ученик Емануил Раптис, денешниот игумен на нашиот Свет манастир, преподобниот архимандрит Елисеј.
Во 1972 година, по многугодишно искушение и тешкотии, било подготвено првото јадро на женското монашко сестринство, кое, со настојателката, денешната старица Никодима, привремено се населило во Светиот манастир „Свети Теодори“, близу Метеорите. Додека женското сестринство сè уште било во своите зачетоци, мудриот старец го подготвувал неговиот внатрешен правилник — духовен завет и единствениот негов пишан текст — кој во конечна форма им бил предаден на сестрите на 5 мај 1975 година, кога тие веќе биле трајно населени во денешниот метох.
Избор за игумен на Светиот манастир Симонопетра
По неочекуваното преселување кон Господа на блаженоупокоениот митрополит Дионисиј, во јануари 1970 година, се јавила потреба братството да обезбеди потивко и посоодветно монашко место, далеку од вревата и туризмот. Истовремено, постоела и упорна молба од Светиот манастир Симонопетра, кој тогаш се наоѓал во состојба на недостиг од монаси. Така, кон крајот на 1973 година, братството од Метеорите било пресадено на Света Гора.
Бидејќи местото на игумен во Светиот манастир било празно поради упокојувањето на блаженоупокоениот архимандрит Харалампиј, старецот, на 25 ноември 1973 година, според светогорските типици, бил избран од старите браќа на Светиот манастир за игумен на манастирот, а потоа, на 17 декември, бил востоличен од Светата општина (Кинотис). Населувањето на метеоритската заедница на Светиот Атос светогорските отци го поздравиле со многу надежи; и навистина, потоа следеле и други братства, така што бројот на монасите на Света Гора значително се зголемил.
Почитуваниот старец, истовремено со својот трезвен живот, Божествената литургија и другите свои должности, се посветил на преустројување на внатрешниот живот на новото братство. Со мудрост и расудување ја примил светогорската традиција со нејзините постојни типици, но го ставил и својот личен печат — „следејќи ги божествените канони“ на светите отци, кои толку многу ги љубел и кои, со пламена жед и труд, повторно ги изнел на светлина — и го создал типикот на манастирот.
Со почит и љубов го вкоренувал младешкиот ентузијазам, посветеноста и ревноста на помладите монаси во искуството на старите старци, значително зголемувајќи го братството. Со своето воопшто добро управување и татковско пастирско раководење го подигнал угледот и ја истакнал многувековната традиција на овој древен Свет манастир.
Уредување и зајакнување на метосите на Светиот манастир Симонопетра во Грција и во странство
По уредувањето на своето братство на Света Гора, тој татковски се погрижил за населувањето на оформеното женско сестринство во Ормилија, Халкидики, на 5 јули 1974 година, во стариот ватопедски метох „Благовештение на Пресвета Богородица“. Овој метох бил купен од Светиот манастир Симонопетра и, со одобрение на месниот епископ и со содејство на Светиот кинотис, оттогаш бил устроен и функционира како негов метох.
Безброј трудови и болки вложил за обновата на овој запустен и мал метох, за кој бил удостоен да стане мудар и великодушен ктитор, бидејќи сè морало да започне од нула. Обезбедувајќи ја околната површина неопходна за тихување околу метохот, во 1980 година ја започнал градежната обнова, „по благоволение и благодат Божја“, но и со помош на верниот народ, така што за околу петнаесет години се развил голем општежителен манастир.
Неопислива била неговата радост и трогнатост при полагањето на темелите на соборниот храм на метохот, на 14 септември 1980 година, од митрополитот Касандриски, покојниот Синесиј, во чија почитувана личност старецот сретнал расудлив и разумен епископ. На 25 октомври 1991 година, со сигилионско патријаршиско писмо на Неговата Божествена Сесветост, Вселенскиот патријарх г. г. Вартоломеј, метохот добил патријаршиски и ставропигијален статус.
Следејќи го примерот на отците, кои им помагале на луѓето во потреби и болести, во 1982 година, близу метохот, го основал Центарот за духовна и социјална поддршка „Пресвета Богородица Човекољубива“ — завештание на незаборавниот капетан Јоанис Хаџипатерас — кој функционира под надзор и грижа на монашкото сестринство, како смирен и несебичен принос за народот од таа област.
Старецот ги сметал за дел од Симонопетра и сите нејзини метоси: Вознесение во Атина, Свети Харалампиј во Солун, Преподобен Никодим во Пенталофос, Гумениса; а во Франција — Свети Антониј, Преображение и Свет Покров. За сите покажувал интерес, нежност и поддршка, бидејќи таму многумина се собирале и ја наоѓале Црквата толку блиску до себе.
Особена грижа и внимание покажувал кон странците од други вероисповеди кои прибегнувале кон него, од кои многумина ги катихизирал, крстил и замонашил. Меѓу нив посебно место заземаат архимандритите отец Плакида Дезеј (+2018) и отец Илија Раго, заедно со нивните братства. Од нив, во периодот од 1979 до 1984 година, и со постојано раководство и поддршка од старецот, се родиле, како што споменавме, трите метоси на Симонопетра во Франција: еден машки, на Свети Антониј, и два женски, на Свет Покрова и на Преображението на Спасителот. Тие претставуваат расадници на православното монаштво на Запад.
Од 1980 година неколкупати заминувал во метосите во Франција, за да ги насочи и укрепи новите братства и сестринства. Тогаш го посетил и блаженоупокоениот старец Софрониј во Светиот манастир на„Чесниот Претеча“ во Есекс, Англија, со кого се поврзал со заемна љубов и длабока духовна врска. Во 1988 година присуствувал на тамошните свечености по повод канонизацијата на старец Силуан и осветувањето на неговиот истоимен храм. Во 1993 година, пак, малку пред упокојувањето на старец Софрониј, се одѕвал на неговата покана да го благослови неговото последно почивалиште во новоизградената крипта.
Како игумен, старецот учествувал во општите работи на Света Гора, на соборите на нејзините највисоки институционални тела — Двогодишното свештено собрание и Вонредното двојно свештено собрание. Со своето искуство и расудување доброволно придонел за уредување на многу светогорски прашања. Исто така, многупати ја претставувал Света Гора пред Вселенската патријаршија, пред грчката држава и на други места, како член на свештеноопштински комисии и егзархиски мисии.
Работејќи пред сè како духовен отец на својот манастир и на сестринството од светиот метох во Ормилија, најголемиот дел од своето време го посветувал како на полното исполнување на оваа служба, така и на задлабочување во монашкиот живот во својата најмила осаменост и тихување. Но неговата љубов кон Божјиот народ и кон Црквата го поттикнувала повремено да одговара и на поканите на локалните архиереи или други установи, за предавања или учество на богословско-монашки конференции во Грција, Кипар или на други места, за утврдување на христијанската полнота.
Имајќи Го Господа секогаш пред себе, со голема природност, совршен мир и радост минувал преку секоја тешкотија, примајќи сè како божествен благослов. Со истото расположение го примил и големиот пожар од август 1990 година, кој ја опустошил Света Гора и сериозно му се заканил на нашиот манастир.
Повлекување на старец Емилијан во метохот во Ормилија
На почетокот од 1995 година, трајното нарушување на неговото здравје го принудило почитуваниот старец постепено да се повлече од своите игуменски должности и да го напушти својот многупосакуван манастир и својата возљубена Света Гора. Во 2000 година, почитуваниот отец му ја предал палката на игуменството на денешниот игумен на Светиот манастир Симонопетра, преподобниот архимандрит Елисеј, кој со синовска почит го продолжува неговото дело. Самиот старец, пак, се повлекол во тихување во метохот во Ормилија, „дополнувајќи го во своето тело недостигот од Христовите страдања за телото Христово, кое е Црквата“, со многу трпение и истрајност.
Од богатиот духовен жетвен плод на старецот, многу малку текстови ја виделе светлината на јавноста во деновите на неговата дејност, бидејќи тој самиот, имајќи ја како единствена цел духовната изградба и утврдување на своите духовни чеда или на паствата на Црквата, смирено го избегнувал нивното објавување.
Словото на старец Емилијан се одликува со опитен пристап кон темите, со длабока анализа на значењата и со изворност на изразот. Неговите катихези претставуваат скапоцено наследство и духовен залог за неговите монаси; како чаша исполнета со „чисто вино“, која преку неговото последно молчание станала „обложена со злато и сребро“, тие се чуваат од двете братства како најскапоцена реликвија и се излеваат во Божјата Црква како служба на љубовта.
Запишувањето на многубројните негови катихези и беседи го презело женското сестринство на метохот во Ормилија, кое и пристапило кон нивно издавање во 1995 година, започнувајќи ја серијата „Катихези и слова“. Во рамките на оваа серија се објавени четири тома: Вистински печат (1995), Живот во Духот (1998), Да се зарадуваме во Господа (1999), Божествена богослужба – Очекување и созерцание на Бога (2001). Паралелно со грчкото издание, катихезите се преведуваат на француски, англиски, романски, руски и српски јазик.
Објавувањето на целокупното духовно дело на многугласниот отец претставува грижа на синовска љубов и вечна благодарност од неговите чеда, и се очекува да опфати во многу томови разновидни теми: беседи и проповеди; толкување на подвижничките отци — ава Исаија, презвитер Исихиј, Григориј Синаит, Максим Исповедник, преподобен Таласиј, преподобен Теогност; толкување на монашките правила — на Антониј Велики, свети Августин, свети Макариј, свети Пахомиј; монашки установи и практичен живот — монаштвото, монашкото правило, животот на монахот, односите меѓу Старецот и послушникот; толкување на житија на светии — преподобен Нил Калабриец, преподобен Ромил; како и толкувања на библиски, химнолошки и богословски текстови — псалми, пророштва, химни и други.
Игуменството на Старецот во Светиот манастир Симонопетра веќе се оценува како еден од благословените периоди во поновата историја на манастирот, со кој самиот манастир се гордее. Тоа, по покровителството на Пресвета Богородица, се совпаѓа и со поширокото масовно пополнување со монаси и зрачење на целата Света Гора. Но, како што самиот тој го формулирал: „Монашкото братство на општежитието, живеејќи со својот сопствен ритам, суштински живее во Црквата за Црквата, како срце или како еден член на телото, и не се вреднува според развојот на дејноста, туку главно според љубовното барање на Бога. Така монасите стануваат боголики, привлекувајќи ги и другите кон божествениот живот“ (Типик на Светото општежитие во Ормилија).
Превод од грчки јазик: Свештеник Јани Мулев
Православна светлина бр. 78