Премногу се навикнавме да го криеме заморот зад маската на силен човек. Вистинската средба со Бога започнува таму каде што веќе нема сили за преправање.
Веќе многу долго живееме со стиснати заби. Постојаните вознемирувачки извештаи, сирените, целосната неизвесност, стравот за блиските — сето тоа нè стегна однатре како затегната пружина. Од нас бараат да бидеме како кремен, да не се свиткуваме, да го издржиме ударот. И ние чесно се трудиме, покажувајќи им на другите привид на цврстина. Уште полошо, се обидуваме да глумиме духовни одличници и пред самите себе: се принудуваме правилно да се молиме, да отстојуваме долги богослужби, си забрануваме дури и миговна слабост. Губењето контрола над себе ни изгледа речиси како предавство на верата.
Вештачката конструкција постепено ја зафаќа студена празнина: обидувајќи се да се заштитиме од болката, престануваме да чувствуваме што било. Се вкочануваме во туѓи оклопи на надлуѓе.
Биологијата на спасоносниот осигурувач
Нашето тело е устроено од Бога многу посуптилно и посложено отколку што бараат строгите општествени очекувања. Според современите истражувања, солзите што течат од неподнослива тага или, обратно, од ненадејно олеснување, хемиски не личат на капките што се лачат кога сечеме кромид во кујната или кога во окото ќе ни влета прашина на ветер.
Во рефлексните солзи нема речиси ништо освен вода и сол, потребни за заштита на окото. А во миговите на вистински внатрешен слом, нашиот организам буквално ја изнесува надвор насобраната хемија на стресот. Во таквите солзи научниците наоѓаат висока концентрација на белковински хормони, меѓу кои пролактин и адренокортикотропен хормон, кој е директно поврзан со нивото на нашата вознемиреност. Но најчудесно е тоа што во тој момент телото лачи леуцин-енкефалин — нашиот природен ендорфин. Тој дејствува како благо природно обезболување за ранетиот нервен систем.
Излегува дека кога човек плаче — тоа е чиста биологија, безбедносен вентил вграден од Создателот.
Телото физички ја исфрла од себе прекумерната болка што дотогаш тврдоглаво сме ја набивале внатре, плашејќи се да не изгледаме слаби. Тоа е начин да не полудиме кога надворешните потпори се уриваат.
Уривањето на Петровата карпа
Во Евангелието има приказна за човек кој до последен момент пред другите градел слика на железна цврстина. Апостол Петар искрено се сметал себеси за карпа. Тој најгласно зборувал за својата бестрашност, Му ветувал на Христос: „Со Тебе сум готов и во затвор, и во смрт“. Многу сакал да изгледа духовно непоколеблив во очите на Учителот и на другите ученици.
И целата таа вештачка конструкција се распаднала во еден миг, во дворот на првосвештеникот, по обичното прашање на исплашената слугинка. Петар се скршил, се одрекол. Лука за тој миг пишува со потресна едноставност: Господ се завртел и погледнал кон Петар. Во погледот на Спасителот немало победнички прекор ниту судиска пресуда. Таму имало тивка љубов кон слаб и збунет човек. И Петар, излегувајќи надвор, горко заплакал.
Тие солзи во ерусалимската темнина го означиле крајот на неговото поранешно, лажно „јас“. Со нив отпаднала целата заштитна фасада. Од таа ранливост, од тие солзи се родило неговото вистинско, длабоко апостолство.
Митрополитот Антониј Сурошки често повторувал дека ние упорно се обидуваме да дојдеме пред Бога во најубав, чист костум — средени, исправни, благочестиви, внимателно криејќи ги вистинските рани. Но Бог може да го спаси само вистинскиот човек, а не беспрекорната фасада што Му ја подметнуваме.
Солзите на Создателот крај туѓ гроб
Во црковната средина искрениот крик на болката и денес понекогаш се меша со гревот на унинието. Многумина ги слушнале тие дежурни совети: „Не плачи, собери се, треба да се молиш, треба да веруваш“. Поради тоа човек почнува уште подлабоко да го потиснува својот стрес, искрено сметајќи ги солзите за знак на духовен пораз.
Но унинието е кога човек целосно се затвора во својот очај и Му го врти грбот на Бога. А евангелскиот плач е кога целата своја немоќ, целиот насобран замор и збунетост Му ги принесуваме на Бога, буквално предавајќи ги во Неговите отворени дланки.
Самиот Христос го потврди нашето право на оваа слабост. Најкраткиот стих во целото Свето Писмо се состои од два збора: „Исус просолзи“. Спасителот плаче крај гробот на својот пријател Лазар. Тој прекрасно знае дека по неколку минути ќе го изврши најголемото чудо, дека смртта сега ќе отстапи, Лазар ќе излезе од пештерата и ќе настапи општа радост. Но Христос сепак плаче заедно со сестрите скршени од болка. Творецот не бара од нас стоичко бестрастие или показна невознемиреност врз пепелта. Неговите солзи се вечно дозволени и ние да останеме просто луѓе.
Во источната традиција постои чудесен поим — радостотворна тага. Преподобниот Јован Лествичник оставил длабока мисла дека солзите на скрушението, во некоја смисла, се дури поголеми и од самото Крштение, зашто ги очистуваат грешките што ги правиме веќе свесно. Тоа е жива вода што го измива сиот нанос и ја открива нашата вистинска, чиста основа.
Секако, понекогаш се случува и поинаку. Некогаш тагата удира толку силно што внатре завладува сува, изгорена тишина. Не можеш да исцедиш од себе ни една капка, човек просто се скаменува. Доколку сега се наоѓате во таква состојба на внатрешна сувост, не треба да се обвинувате себеси или вештачки да се обидувате да плачете. Бог ја гледа и ја разбира и таа безмолвна празнина.
Но ако пружината во вас веќе е пред пукање, ако совршените ѕидови на издржливоста почнуваат да се уриваат — дозволете им да паднат. Да Му се предадеме на Бога во таков миг не е дезертерство и не е пораз. Тоа е мигот кога конечно го гаснеме заслепувачкото светло на своите амбиции, ги спуштаме рацете и признаваме: „Господи, ништо не разбирам, веќе немам сили“. Токму во таа точка, кога нашето его конечно замолкнува, во настапената тишина почнува нежно да дејствува благодатта.
Лисјата шумолат зад прозорецот, ноќниот воздух носи свежина. Ние сакаме да најдеме стопроцентни гаранции за безбедност, да изградиме околу себе непристапна тврдина од жестока контрола и скаменет спокој. Но, можеби, главната смисла на плачот е токму во тоа што кога светот околу нас бара да станеме бездушно железо, единствениот начин да ја зачуваме живата душа останува правото да бидеме слаби пред лицето на својот Отец.
Превод од руски јазик: Свештеник Јани Мулев