Митрополит Антониј Блум 

Слепиот Вартимеј

Очајничката надеж е исто така еден од патиштата на којшто можеме да Го сретнеме Бог. За тоа постојат повеќе примери од евангелијата и житијата на светителите. Во евангелието според свети Марко, во десеттата глава ја среќаваме приказната за слепиот Вартимеј, кој седеше крај капијата на Ерихон, покрај патот, и просеше. Евангелската приказна за неговото исцеление ни дава некои пресудни факти за разбирање на молитвата. Ние пречесто сме зачудени зошто нашата молитва не се услишува. Мислиме дека само треба да принесеме молитва, и да го задолжиме Бог да ни одговори. Но, ако внимателно ги испитаме нашите молитви и потреби, ќе се увериме дека честопати не се молиме за она што ни е неопходно, туку за нешто непотребно. Леснотијата со која се откажуваме од својата молитва кога не сме услишени, покажува дека дури и кога се молиме за нешто, без кое не би требало да можеме да живееме, немаме ниту трпение, ниту упорност за да истраеме во барањето. Кога нема да успееме веднаш да измолиме, повеќе би прифатиле да живееме без тоа што ни е навистина потребно, отколку очајнички да се бориме за тоа. Еден црковен отец вели дека молитвата е како стрела. Стрелата е секогаш способна да полета, да ја достигне својата мета, да продре низ материјата, но само ако е исфрлена од добар лак и силно рамо. Центарот на метата се погодува само доколку е нишанот на стрелецот мирен и прецизен. А она што често недостасува во нашата молитва е токму таа сила на духот, свест за сериозноста на нашата ситуација. Вартимеј е слеп. Ние не знаеме дали неговите очи се помрачувале постепено, дали драгиот и познат свет од неговиот видик исчезнувал малку по малку или пак тој бил роден слеп. Но она што јасно го гледаме е дека возрасен човек седи покрај прашливиот пат просејќи. Колку ли само пати во својот, можеби, триесетгодишен живот се обидувал да си го поврати видот?

Колку ли често посетувал учители, свештеници, лекари и барал молитви и помош од било кого што би можел му помогне? Колку ли често се надевал, со надеж потпрана на луѓе, разум и искуство, но и на вера во милост и сострадание, добрина и братска љубов? Колку ли често таа надеж се кревала во неговата душа, за да истата, неостварена повторно пропадне?! И сега го среќаваме на патот покрај градската капија, уморен од животот, како повеќе да не бара да прогледа, туку само се труди да преживее од милосрдието на минувачите. Не од милосрдието кое негува, туку од ладното милосрдие кое без сострадание му фрла пари на безимениот и гладен просјак, и притоа не го ни погледнува. Поминувачот е исто толку слеп колку и просјакот на патот, а неговото слепило е можеби и поголемо зашто тоа е слепило на срцето и совеста, он повеќе нема никаков удел во човечкото братство. Но, оваа приказна се одвива во Христовото време. Слепиот просјак сигурно слушнал за овој учител, кој првин се појавил во Галилеја а сега патува низ целата Света Земја, правејќи чуда. Ова е човекот за кого се вели дека исцелувал слепи, и дарувал вид на слепородени. Како ли сигурно ова далечно присуство на исцелителниот Бог ја оживеала верата и надежта во Вартимеј, но воедно и неговото очајание – надеж зашто за Бога сè е возможно, очајание бидејќи ништо не е возможно за човекот. Ако би дошол Бог, тогаш тој би можел да се излечи. Но како слепецот би го пронашол тој недофатлив чудотворец во Галилеја или Јудеја, кога тој непрестајно се сели од едно место во друго и често се појавувал само за следниот миг да исчезне? Тој начин на кој Бог се приближува и, пробудувајќи ја последната надеж и уште подлабокото очајување, не е само Вартимејова вистина. Тоа е така и за нашата лична ситуација. Божјото присуство е како меч кој ја одделува светлоста од темнината, но кој нас често нѐ фрла назад во темнината со тоа што нѐ заслепува. И токму затоа што Бог е овде, токму затоа што вечниот живот постои, очајно е важно да не вегетираме во животот кој е минлив. Еден ден Вартимеј, седејќи крај патот, слуша како група народ минува покрај него. Неговиот извежбан страв распознава нешто особено во одот на луѓето, во нивниот разговор и општата атмосфера.

Тоа не е бучна толпа или поворка, тој собир има некое свое средиште. Вартимеј го прашува народот кој минува: „Кој е тоа?“ Тие му одговараат: „Исус од Назарет“. Во тој момент целата надеж и очај во неговиот живот го достигнуваат својот врв. Тој е во исто време во најдлабоката темнина и најблескавата светлина. Би можел да биде исцелен, бидејќи покрај него минува Бог. Но би морал веднаш да го зграби следниот миг кога Тој ќе поминува. Исус ќе му биде на дофат само за неколку чекори. Пред тоа, ќе биде предалеку, окупиран од разговорот со другите. После тоа ќе си отиде далеку од него, засекогаш. Вартимеј со плач ја извикува својата очајничка надеж: „Исусе, сине Давидов, смилувај ми се!“ Тоа е само по себе – исповедување на вера. Слепиот човек сигурно го смислил тоа во месеците кои претходеле, слушајќи ги сите приказни за исцеленијата кои ги сторил Господ. За Вартимеј Исус не е само обичен пророк. Исус е син Давидов. Вартимеј така Го нарекува, така Му се моли. Но сите гласови околу слепиот му наредуваат да замолкне. Како ли само се осудува да постави едно такво безначајно барање кон Учителот, кој зборува за небесните нешта?! Но Вартимеј знае дека целиот негов живот, целата негова радост и очајание во неговиот живот – во неговото слепило и можноста тоа да биде излечено. Така тој повикува кон Исус, а луѓето, колку посилно тој вика, тие повеќе го замолкнуваат. Најпосле, зашто се моли усрдно за единственото битно нешто во неговиот живот, Господ го слуша и го исцелува и отвoра пред него целосно нов живот. Ова е навистина тешка поука. Колку озбилни би морале да бидеме во молењето, ако сакаме да се удостоиме со величината на сопствената судбина и Бог, Кој во Своето смирение сака да нѐ слуша. Очај, глад за Бог, животна неопходност за нас на она што го бараме, сето тоа се услови за стрелата на нашата молитва сигурно да ја погоди својата мета, исфрлена од затегнатиот лак со силно рамо и сигурно око. Постои нешто особено во оваа приказна, на кое би сакал уште малку да се задржам. Додека Вартимејовата молитва се пробива кон Господа, отсекаде е опкружена од метеж. Оваа средба на Господ и Вартимеј се случила во двоен метеж. Во внатрешниот метеж на Вартимејовите чувства – надеж, страв, очај, вознемиреност и во метежот на гласовите надвор од него, кои му наредувале да замолкне, заради тоа што Господ е зафатен со нешта достојни за Неговата светост и достоинство. Вартимеј не е единствениот кој го среќава Господ сред метежот.

Целиот наш живот е еден непрекинат метеж. Многу ситуации, кои ги бараат нашето присуство, нашите чувства, мисли, срце и волја, во хармонија во судир и друго. И сред целиот тој метеж нашата душа се обрнува кон Господа плачејќи и Му бара Нему одмор. Колку често само помислуваме дека би било лесно да се молиме доколку би немало ништо што ќе нѐ спречува, и колку често токму тој метеж ни помага да се молиме!

Молитвата во метеж

Но, како можеме да се молиме во состојба на вознемиреност? Би сакал да наведам неколку примери за да покажам дека е тоа возможно. Таа вознемиреност всушност можам да ја наречам и предност, затоа што како некоја груба карпа таа ни помага по неа да се искачиме нагоре, кога веќе не можеме да летаме. Првата приказна е земена од Житијата на светите. Некој безимен подвижник сретнал друг подвижник, молитвеник, во планината. Тие започнале разговор во кој вториот подвижник, оплеменет од молитвениот дух на својот сопатник, го прашал: „Отче, кој те научил да се молиш без престан?“ А отецот, кој увидел дека подвижникот бил духовно искусен, му одговорил: „Јас тоа никому не би му го кажал, но тебе ќе ти ја кажам вистината – тоа беа демоните“. Подвижникот тогаш рекол: „Мислам дека те разбирам, отче, но дали би можел да образложиш, за да не те сфатам погрешно“. Овој му ја кажал следната приказна:
„Кога бев млад, бев неписмен и живеев во мало село во рамнината. Еден ден, влегов во црква и го слушнав ѓаконот како чита од посланието на апостол Павле, каде што заповеда да се молиме без престан. Кога ги слушнав тие зборови, ме огреа некаква радост и доживеав просветлување. По завршетокот на службата, во голема радост го оставив селото во кое живеев и се повлеков во планината, за да го поминам животот исклучиво во молитва… Таа состојба траеше во мене неколку часа. Потоа почна да се спушта ноќта, да станува поладно а почнав да наслушувам и чудни шумови, чекори и крици. Околу мене засветлуваа некои страшни очи. Ѕверовите стануваат од своето легло, да ловат плен кој Бог им го определил за храна. Јас се исплашив, и како сенките стануваа подлабоки, мојот страв стануваше сѐ поголем и поголем.

Целата ноќ ја поминав со ужасноста на чекорите, сенките и вжарените очи, од свесноста за својата беспомошност, знаејќи дека немам каде да се обрнам за помош. Тогаш почнав да викам кон Бог со единствените зборови кои ми доаѓаа на ум: „Исусе, сине Давидов, помилуј ме, иако сум грешен!“ Така помина првата ноќ. Утрото моите стравови исчезнаа, но бев гладен. Храна барав по грмушките и ливадите, но тешко можев да го скротам гладот. А кога сонцето зајде, повторно почувствував дека ужасите на ноќта се враќаат. Започнав грчевито да извикувам кон Бога со своите стравови и својата надеж… Така пројдоа денови а потоа и месеци. Се навикнав на ужасот на природата, но додека се молев, од момент во момент излегуваа нови искушенија и неволји. Демоните и страстите почнуваа да ме напаѓаат од сите страни, и бидејќи престанаа да ме плашат ноќните ѕверови, силите на темнината беснееја против мојата душа. И јас уште повеќе од претходно, извикував кон Господа со зборовите: „Господи, Исусе Христе, помилуј ме!“ Оваа борба траеше со години. Еден ден бев на моите последни сили. Во својата агонија и јад почнав без престан, да викам кон Бога, но немаше одговор. Бог ми изгледаше немилосрден, и откако истрошената нишка на надежта во мојата душа веќе се скина, му се препуштив на Господ, велејќи: „Ти молчиш, не се грижиш за ова што ми се случува, но Ти си сѐ уште мој Бог и Господар, и јас попрво би умрел на ова место отколку да се откажам од моето молење!“ А тогаш, ненадејно, Господ ми се јави, и врз мене и околу мене се спушти – мир. Дотогаш ми се чинеше дека целиот свет е во темнина, а сега гледав како се капе во божествената светлост, блескајќи во благодатта на Божјото присуство, кое ја одржува сета твар. Тогаш, во изобилие на љубов и благодарност, воскликнав кон Бога со единствената молитва која изразуваше сѐ во мене: Господи, Исусе Христе, помилуј ме мене грешниот! И оттогаш, во радост, во страдање, во искушение или борба или во час кога ќе ме облее мир, овие зборови секогаш ми избиваат од срцето. Тие се песната на мојата радост, мојот крик кон Бога, мојата молитва и моето покајание“. Овој пример на непознатиот подвижник ни покажува како страдањето, очајанието и неспокојот ги раѓаат во нас овие зборови на молитвата. Тој очајнички повик, роден од надежта која е посилна од очајот, се храни со очајанието и несомнено го надминува.

Превод: Марко Трајков

Православна светлина бр. 76